”Geel is het nieuwe groen” in de golfsport - Sportaccom 4 - 2018
Meebewegen met de natuur, zegt de Schotse school
Het was de warmste zomer sinds het begin van de temperatuurregistratie met in sommige regio’s een hittegolf van bijna dertig aaneengesloten dagen. De sportvelden ontvingen niet meer dan de helft van de gebruikelijk neerslag. Volgens de klimaatonderzoeken van het KNMI zullen deze lange droge perioden in het voorjaar en in de zomer in de toekomst vaker voorkomen door een verandering in het luchtdrukpatroon. Wat kunnen de gevolgen zijn voor de golfsport, vroeg Sportaccom zich af.
Op de dag van het interview met Vincent de Vries, Greenkeeper van het Jaar 2017, stond hij al bij zonsopgang op de golfbaan van Golfclub De Hoge Kleij in Leusden. Middenin in zinderende zomer zette noodweer uitgerekend op de openingsdag van het Nationaal Open de omgeving van Amersfoort onder water en was de start van het toernooi met drie uur vertraagd. Een groot deel van het deelnemersveld moest de tweede dag vroeg beginnen om anderhalve ronde te lopen, waardoor De Vries met zijn team veel eerder dan normaal aanwezig was om de baan te preparen. ”Die vertraging kwam overigens door dreigend onweer en niet vanwege het water. Met vierentwintig millimeter was de bui hevig, maar gelukkig ook kort. Onze drainage bleek dankzij het regelmatige prikken van de grond effectief, waardoor het water weer vrij snel verdwenen was. Regent het langer, dan stroomt het naar de looppaden met plassen en moddervorming tot gevolg.”
Putten aanleggen
De Hoge Kleij heeft de afgelopen tijd geanticipeerd op vergelijkbare hoosbuien. ”Vorig jaar is één van de glooiende fairways compleet gerenoveerd.”, vertelt De Vries. ”In het oorspronkelijke plan van de baanarchitect bleek een put te ontbreken. Dat vonden we niet handig. Met de buienintensiteit van tegenwoordig weten we dat de bodem het water niet snel genoeg kan opnemen. Daardoor stroomt naar het laagste punt in de baan en vormt daar een plas. Op die plek is een afvoerput onmisbaar. Een fairway kan je nu niet meer zonder put aanleggen.”
Handmatig natmaken
Het verhaal van deze zomer is echter de droogte. ”Ik heb dit in mijn twintigjarige loopbaan als greenkeeper nog niet eerder meegemaakt.”, kijkt De Vries terug. ”Het afgelopen voorjaar bleef het al een paar weken achtereen droog, maar na een paar buien was de baan weer mooi groen. Daarna volgde echter de lange droogte tot in augustus. We dachten steeds 'het zal volgende week wel gaan regenen', waardoor we beregening steeds uitstelden, maar op een gegeven moment moet je iets doen. We controleren de bijna vijftien hectare van het speeloppervlak op Hoge Kleij met een vochtmeter, waardoor we voortdurend precies van iedere vierkante meter weten hoeveel procent vocht het bevat. Daardoor weten we welke plekken water nodig hebben en hoeveel. Dan zetten we niet met één druk op de knop de sproeiers aan, maar pakken de waterslang en maken de plekken handmatig nat. Net als bij de bemesting geven we mondjesmaat en kijken vervolgens wat het gras en wat de natuur doet. We besloten om de greens en de tees groen te houden, De ene green kan drie weken niets nodig hebben, terwijl de andere de hele tijd dorst houdt. Mijn streven is dat de greens in droge periodes tussen de 16 en 23 procent vocht hebben. Intussen kregen de fairways heel af en toe een paar millimeter vocht om de grasplant levend te houden.’
Slimmer omgaan met water
Het beregeningswater bij De Hoge Kleij komt van een bron op tachtig meter diepte. ”Dat is een voordeel tegenover veel andere banen in Nederland, die oppervlaktewater gebruiken. Tijdens een zomer als deze ligt zo’n vijver op een gegeven moment helemaal droog. Gelukkig gold het beregeningsverbod dat voor de landbouw was afkondigd, niet voor de golfbanen, maar dat kan ons in de toekomst ook gaan treffen. En mocht de prijs van water stijgen, dan zullen we daar ook slimmer mee om moeten leren gaan. De green zal altijd vocht nodig hebben om het oppervlak egaal te houden. Anders ontstaan kuilen en hobbels en gaat de bal stuiteren. De golfsport doe je in principe in een natuurlijke omgeving met het overwinnen van de gegeven hindernissen en obstakels, maar rond de hole behoort de speelveld gelijkmatig te zijn. Anders is het onmogelijk om op zo’n korte afstand goed te mikken en verandert golf in een geluksspel.”
Gele fairway is geen probleem
Bij de start van het Nationaal Open begin september was de groene kleur teruggekeerd. ”Wij zijn er goed van afgekomen, mede dankzij onze bosgrond.”, constateert Vincent de Vries. ”Collega’s met banen op klei of veen in de polder kregen scheuren in de fairways. Die hebben dan wel weer aan paar buitjes voldoende, want de klei houdt het water goed vast. Deze exceptionele omstandigheden zijn uiteindelijk ook wel eens goed voor het gras. De wortels moeten harder werken om voedsel te vinden. Bij veel water blijven de wortels juist kort en dat wil je niet. Een gele fairway vind ik geen probleem, ook uit het oogpunt van duurzaamheid. We proberen zo min mogelijk water te geven, maar je moet wel goed weten waar het verdrogingspunt van de plant ligt. Dat is op elke grond anders. Op de greens weten we die percentages precies dankzij de vochtmetingen. Bij veertien procent moeten we oppassen en bij elf is het te laat. Intussen wil je de plant niet te veel verwennen, zoals ze in Amerika doen, want dat is weer een voedingsbodem voor schimmels en ongedierte. Door beregening, bemesting en royaal gebruik van bestrijdingsmiddelen is het gras daar prachtig groen, maar ook zacht door overvoeding en overbewatering. Daardoor rolt de bal nauwelijks. In Spanje ligt een grassoort, dat goed tegen de warmte en droogte kan, maar slecht tegen de kou. Dat is voor ons geen alternatief. "
Geen definitieve oplossing
De Vries volgt de ontwikkelingen in de grasbranche op de voet. "In 2020 zijn de bestrijdingsmiddelen ook op de golfbaan definitief verboden, volgens de Green Deal. Daarom kweken grasleveranciers op dit moment soorten die tegen de meest voorkomende ziektes bestand zijn. Voor ons is van belang welk struisgrasras straks sterk genoeg is om door te zaaien op de banen. Verder is het zonder bestrijdingsmiddelen nu nog vrijwel onmogelijk om de green in de juiste conditie te houden. Sommige jongens in mijn onderhoudsteam blijven goed op de hoogte van de ontwikkelingen rond biologische methodes voor het bestrijden van grasziektes, maar de definitieve oplossing is nog niet gevonden.”
Natuurontwikkeling
Op het kantoor van de Koninklijke Nederlandse Golf Federatie vertelt agronoom Niels Dokkuma, manager duurzaam beheer, hoe de bond al ruim twintig jaar geleden de eerste concrete stappen zetten in de natuurontwikkeling. ” Midden jaren negentig zijn we begonnen met de rough, de grondgebieden langs de banen. De laatste jaren gaat de focus steeds meer in de richting van de sportvloer, die we toekomstbestendiger willen maken door het werken naar meer weerbarstigere grassen. De golfsport heeft niet zo veel last gehad van de droogte, de sport kon gewoon doorgaan. In tegenstelling tot voetbal, waar velden dit najaar zijn afgekeurd, zijn de golfbanen de hele zomer bespeelbaar gebleven."
Onderdeel van het landschap
De NGF heeft duurzaamheid van de hele golfbaan als één van de vier speerpunten in haar beleid opgenomen. "Aangezien golf onderdeel is van het landschap, vragen wij onze leden, de clubs, om een gedegen duurzaam beheer te voeren. Als pachter of eigenaar van gemiddeld zestig hectare grond hebben zij de mogelijkheid om de lange-termijnvisie uit te werken. En dat kan ook niet anders bij grasvelden, waarvan de ontwikkeling jaren kost. We werken voor de fairways nu veel met de grassoorten roodzwenk, struisgras, veldbeemd en Engels raai, afhankelijk van de ondergrond. Hoge Kleij kiest vanwege de bosgrond en de schaduwgebieden door de boompartijen voor struis- en roodzwenkgras, maar de polderbanen in Noord-Holland hebben weer liever Engels raaigras. Op termijn werkt iedere club toe naar het leggen van de voor hen meest geschikte grassoorten die onkruiden als straatgras met haar korte wortels en mos onderdrukken.”
'Fast and firm'
Het NK Strokeplay op De Pan vorig jaar juni confronteerde de wedstrijdspelers voor het eerst sinds jaren met een gele baan. De organiserende golfclub had het watergebruik tot een kwart van de normale hoeveelheid teruggebracht. Het gevolg: een hard, droge baan met gele fairways, lagere kosten, minder schade door insecten. ”De deelnemers op De Pan moesten wel even wennen aan de ondergrond, die ik 'fast and firm' noem.”, vertelt Dokkuma. ”We lanceerden daarvoor de slogan 'Geel is het nieuwe groen'. Dat is niet alleen duurzaam maar ook kwaliteit verbeterend en tevens kostenefficiënter. Golf is van oorsprong ook een gevecht met het landschap, dat de ene keer droog kan zijn en de andere keer nat. Meebewegen met de natuur, vertelt de Schotse school ons in golf. Daarbij komt de kleur van de verschillende seizoenen weer meer terug in de baan. Groen is mooi, maar dat moeten doen door de baan te manipuleren met extra mest en beregening. Laten we accepteren dat het gras in de zomer enige tijd geel kan zijn. Iets sturen is onvermijdelijk, want het blijft een sportterrein en geen schapenveld. We kunnen heel veel bereiken door bewuster en slimmer met het beheer om te gaan. Golfers kunnen daaraan wennen en zullen hun spelstijl aanpassen aan drogere banen.”
Weerbarstig
Via de extensief onderhouden fairways eindigen de golfspelers na hun afslag op de bijna kunstmatige en intensief onderhouden green om hun bal te putten . ”Daarvoor voeren de clubs de zandbodem vaak van buiten aan en zaaien sterke grassoorten met diepe wortels, die veel maaibeurten kunnen hebben.”, aldus Dokkuma. ”Het gras op de green wil je zo kort mogelijk houden voor balrol, maar om gezond te groeien zou de spriet juist langer behoren te zijn. Met extensief beheer en een paar beregeningsmomenten per week blijken de wortels van soorten als roodzwenk en struisgras weerbarstig genoeg om ook in tijden van grote droogte sterk te blijven en de grond dicht te houden. Dat voorkomt de opkomst van straatgras en schimmels op de green. Ons advies is niet te focussen op deze schimmels, maar probeer naar de onderlingende oorzaak te kijken. Die ligt meestal in de balans tussen bodemwater, gras en de omgeving. Dat vergt een integrale benadering op de lange termijn in plaats van het onderdrukken van de schimmel met chemicaliën. Dat is een tijdelijke oplossing, want die schimmel komt toch zo weer terug. Helemaal uitbannen is overigens vrijwel onmogelijk. Ondanks het struisgras op de greens weet ik dat een baan als Hoge Kleij last blijft houden van schimmelaanvallen, terwijl Vincent de Vries met zijn kennis en kunde alles heeft gedaan om het te vermijden. Hij heeft namelijk er alles aangedaan om het onkruidgras straatgras tot een absoluut minimum terug te brengen.”
Leerstoel onkruid
Door de Green Deal heeft het uitfaseren van bestrijdingsmiddelen met behoud van de voor de golfsport zo’n essentiele speelkwaliteit in het golfbaan beheer bij de NGF op dit moment prioriteit, zegt Dokkuma. "We financieren in Wageningen een leerstoel voor een onafhankelijk hoogleraar en een promotiestudent die onderzoek doen naar onkruiden in kort gras. Dat is het fundamentele vraagstuk bij pesticidevrij beheer, waarbij we hopen dat andere grassportbonden zich willen aansluiten, want wetenschappelijk onderzoek kan ons op dit onderwerp echt nieuwe inzichten bieden. Het uitfaseren van pesticide is nu urgent, maar duurzaam beheer is, bijvoorbeeld met het oog op de klimaatverandering, op de lange termijn het onderzoeksthema. We willen het systeem bodem-water-gras op orde krijgen.
Een lange droge periode hoeft niet ongunstig te zijn voor het baanmanagement. Door de diversiteit aan bodemsoorten van de banen ziet Niels Dokkuma wel verschil met schadeplekken in verschillende gebieden in ons land. "Waar schade is ontstaan, gaan de greenkeepers in het najaar nog stevig doorzaaien. De droogte is anderzijds slecht nieuws voor schimmels, die vochtgerelateerd zijn. Hoe droger je de bodem houdt, hoe kleiner het gevaar op schimmels.”
Meebewegen met de natuur, zegt de Schotse school
Het was de warmste zomer sinds het begin van de temperatuurregistratie met in sommige regio’s een hittegolf van bijna dertig aaneengesloten dagen. De sportvelden ontvingen niet meer dan de helft van de gebruikelijk neerslag. Volgens de klimaatonderzoeken van het KNMI zullen deze lange droge perioden in het voorjaar en in de zomer in de toekomst vaker voorkomen door een verandering in het luchtdrukpatroon. Wat kunnen de gevolgen zijn voor de golfsport, vroeg Sportaccom zich af.
Op de dag van het interview met Vincent de Vries, Greenkeeper van het Jaar 2017, stond hij al bij zonsopgang op de golfbaan van Golfclub De Hoge Kleij in Leusden. Middenin in zinderende zomer zette noodweer uitgerekend op de openingsdag van het Nationaal Open de omgeving van Amersfoort onder water en was de start van het toernooi met drie uur vertraagd. Een groot deel van het deelnemersveld moest de tweede dag vroeg beginnen om anderhalve ronde te lopen, waardoor De Vries met zijn team veel eerder dan normaal aanwezig was om de baan te preparen. ”Die vertraging kwam overigens door dreigend onweer en niet vanwege het water. Met vierentwintig millimeter was de bui hevig, maar gelukkig ook kort. Onze drainage bleek dankzij het regelmatige prikken van de grond effectief, waardoor het water weer vrij snel verdwenen was. Regent het langer, dan stroomt het naar de looppaden met plassen en moddervorming tot gevolg.”
Putten aanleggen
De Hoge Kleij heeft de afgelopen tijd geanticipeerd op vergelijkbare hoosbuien. ”Vorig jaar is één van de glooiende fairways compleet gerenoveerd.”, vertelt De Vries. ”In het oorspronkelijke plan van de baanarchitect bleek een put te ontbreken. Dat vonden we niet handig. Met de buienintensiteit van tegenwoordig weten we dat de bodem het water niet snel genoeg kan opnemen. Daardoor stroomt naar het laagste punt in de baan en vormt daar een plas. Op die plek is een afvoerput onmisbaar. Een fairway kan je nu niet meer zonder put aanleggen.”
Handmatig natmaken
Het verhaal van deze zomer is echter de droogte. ”Ik heb dit in mijn twintigjarige loopbaan als greenkeeper nog niet eerder meegemaakt.”, kijkt De Vries terug. ”Het afgelopen voorjaar bleef het al een paar weken achtereen droog, maar na een paar buien was de baan weer mooi groen. Daarna volgde echter de lange droogte tot in augustus. We dachten steeds 'het zal volgende week wel gaan regenen', waardoor we beregening steeds uitstelden, maar op een gegeven moment moet je iets doen. We controleren de bijna vijftien hectare van het speeloppervlak op Hoge Kleij met een vochtmeter, waardoor we voortdurend precies van iedere vierkante meter weten hoeveel procent vocht het bevat. Daardoor weten we welke plekken water nodig hebben en hoeveel. Dan zetten we niet met één druk op de knop de sproeiers aan, maar pakken de waterslang en maken de plekken handmatig nat. Net als bij de bemesting geven we mondjesmaat en kijken vervolgens wat het gras en wat de natuur doet. We besloten om de greens en de tees groen te houden, De ene green kan drie weken niets nodig hebben, terwijl de andere de hele tijd dorst houdt. Mijn streven is dat de greens in droge periodes tussen de 16 en 23 procent vocht hebben. Intussen kregen de fairways heel af en toe een paar millimeter vocht om de grasplant levend te houden.’
Slimmer omgaan met water
Het beregeningswater bij De Hoge Kleij komt van een bron op tachtig meter diepte. ”Dat is een voordeel tegenover veel andere banen in Nederland, die oppervlaktewater gebruiken. Tijdens een zomer als deze ligt zo’n vijver op een gegeven moment helemaal droog. Gelukkig gold het beregeningsverbod dat voor de landbouw was afkondigd, niet voor de golfbanen, maar dat kan ons in de toekomst ook gaan treffen. En mocht de prijs van water stijgen, dan zullen we daar ook slimmer mee om moeten leren gaan. De green zal altijd vocht nodig hebben om het oppervlak egaal te houden. Anders ontstaan kuilen en hobbels en gaat de bal stuiteren. De golfsport doe je in principe in een natuurlijke omgeving met het overwinnen van de gegeven hindernissen en obstakels, maar rond de hole behoort de speelveld gelijkmatig te zijn. Anders is het onmogelijk om op zo’n korte afstand goed te mikken en verandert golf in een geluksspel.”
Gele fairway is geen probleem
Bij de start van het Nationaal Open begin september was de groene kleur teruggekeerd. ”Wij zijn er goed van afgekomen, mede dankzij onze bosgrond.”, constateert Vincent de Vries. ”Collega’s met banen op klei of veen in de polder kregen scheuren in de fairways. Die hebben dan wel weer aan paar buitjes voldoende, want de klei houdt het water goed vast. Deze exceptionele omstandigheden zijn uiteindelijk ook wel eens goed voor het gras. De wortels moeten harder werken om voedsel te vinden. Bij veel water blijven de wortels juist kort en dat wil je niet. Een gele fairway vind ik geen probleem, ook uit het oogpunt van duurzaamheid. We proberen zo min mogelijk water te geven, maar je moet wel goed weten waar het verdrogingspunt van de plant ligt. Dat is op elke grond anders. Op de greens weten we die percentages precies dankzij de vochtmetingen. Bij veertien procent moeten we oppassen en bij elf is het te laat. Intussen wil je de plant niet te veel verwennen, zoals ze in Amerika doen, want dat is weer een voedingsbodem voor schimmels en ongedierte. Door beregening, bemesting en royaal gebruik van bestrijdingsmiddelen is het gras daar prachtig groen, maar ook zacht door overvoeding en overbewatering. Daardoor rolt de bal nauwelijks. In Spanje ligt een grassoort, dat goed tegen de warmte en droogte kan, maar slecht tegen de kou. Dat is voor ons geen alternatief. "
Geen definitieve oplossing
De Vries volgt de ontwikkelingen in de grasbranche op de voet. "In 2020 zijn de bestrijdingsmiddelen ook op de golfbaan definitief verboden, volgens de Green Deal. Daarom kweken grasleveranciers op dit moment soorten die tegen de meest voorkomende ziektes bestand zijn. Voor ons is van belang welk struisgrasras straks sterk genoeg is om door te zaaien op de banen. Verder is het zonder bestrijdingsmiddelen nu nog vrijwel onmogelijk om de green in de juiste conditie te houden. Sommige jongens in mijn onderhoudsteam blijven goed op de hoogte van de ontwikkelingen rond biologische methodes voor het bestrijden van grasziektes, maar de definitieve oplossing is nog niet gevonden.”
Natuurontwikkeling
Op het kantoor van de Koninklijke Nederlandse Golf Federatie vertelt agronoom Niels Dokkuma, manager duurzaam beheer, hoe de bond al ruim twintig jaar geleden de eerste concrete stappen zetten in de natuurontwikkeling. ” Midden jaren negentig zijn we begonnen met de rough, de grondgebieden langs de banen. De laatste jaren gaat de focus steeds meer in de richting van de sportvloer, die we toekomstbestendiger willen maken door het werken naar meer weerbarstigere grassen. De golfsport heeft niet zo veel last gehad van de droogte, de sport kon gewoon doorgaan. In tegenstelling tot voetbal, waar velden dit najaar zijn afgekeurd, zijn de golfbanen de hele zomer bespeelbaar gebleven."
Onderdeel van het landschap
De NGF heeft duurzaamheid van de hele golfbaan als één van de vier speerpunten in haar beleid opgenomen. "Aangezien golf onderdeel is van het landschap, vragen wij onze leden, de clubs, om een gedegen duurzaam beheer te voeren. Als pachter of eigenaar van gemiddeld zestig hectare grond hebben zij de mogelijkheid om de lange-termijnvisie uit te werken. En dat kan ook niet anders bij grasvelden, waarvan de ontwikkeling jaren kost. We werken voor de fairways nu veel met de grassoorten roodzwenk, struisgras, veldbeemd en Engels raai, afhankelijk van de ondergrond. Hoge Kleij kiest vanwege de bosgrond en de schaduwgebieden door de boompartijen voor struis- en roodzwenkgras, maar de polderbanen in Noord-Holland hebben weer liever Engels raaigras. Op termijn werkt iedere club toe naar het leggen van de voor hen meest geschikte grassoorten die onkruiden als straatgras met haar korte wortels en mos onderdrukken.”
'Fast and firm'
Het NK Strokeplay op De Pan vorig jaar juni confronteerde de wedstrijdspelers voor het eerst sinds jaren met een gele baan. De organiserende golfclub had het watergebruik tot een kwart van de normale hoeveelheid teruggebracht. Het gevolg: een hard, droge baan met gele fairways, lagere kosten, minder schade door insecten. ”De deelnemers op De Pan moesten wel even wennen aan de ondergrond, die ik 'fast and firm' noem.”, vertelt Dokkuma. ”We lanceerden daarvoor de slogan 'Geel is het nieuwe groen'. Dat is niet alleen duurzaam maar ook kwaliteit verbeterend en tevens kostenefficiënter. Golf is van oorsprong ook een gevecht met het landschap, dat de ene keer droog kan zijn en de andere keer nat. Meebewegen met de natuur, vertelt de Schotse school ons in golf. Daarbij komt de kleur van de verschillende seizoenen weer meer terug in de baan. Groen is mooi, maar dat moeten doen door de baan te manipuleren met extra mest en beregening. Laten we accepteren dat het gras in de zomer enige tijd geel kan zijn. Iets sturen is onvermijdelijk, want het blijft een sportterrein en geen schapenveld. We kunnen heel veel bereiken door bewuster en slimmer met het beheer om te gaan. Golfers kunnen daaraan wennen en zullen hun spelstijl aanpassen aan drogere banen.”
Weerbarstig
Via de extensief onderhouden fairways eindigen de golfspelers na hun afslag op de bijna kunstmatige en intensief onderhouden green om hun bal te putten . ”Daarvoor voeren de clubs de zandbodem vaak van buiten aan en zaaien sterke grassoorten met diepe wortels, die veel maaibeurten kunnen hebben.”, aldus Dokkuma. ”Het gras op de green wil je zo kort mogelijk houden voor balrol, maar om gezond te groeien zou de spriet juist langer behoren te zijn. Met extensief beheer en een paar beregeningsmomenten per week blijken de wortels van soorten als roodzwenk en struisgras weerbarstig genoeg om ook in tijden van grote droogte sterk te blijven en de grond dicht te houden. Dat voorkomt de opkomst van straatgras en schimmels op de green. Ons advies is niet te focussen op deze schimmels, maar probeer naar de onderlingende oorzaak te kijken. Die ligt meestal in de balans tussen bodemwater, gras en de omgeving. Dat vergt een integrale benadering op de lange termijn in plaats van het onderdrukken van de schimmel met chemicaliën. Dat is een tijdelijke oplossing, want die schimmel komt toch zo weer terug. Helemaal uitbannen is overigens vrijwel onmogelijk. Ondanks het struisgras op de greens weet ik dat een baan als Hoge Kleij last blijft houden van schimmelaanvallen, terwijl Vincent de Vries met zijn kennis en kunde alles heeft gedaan om het te vermijden. Hij heeft namelijk er alles aangedaan om het onkruidgras straatgras tot een absoluut minimum terug te brengen.”
Leerstoel onkruid
Door de Green Deal heeft het uitfaseren van bestrijdingsmiddelen met behoud van de voor de golfsport zo’n essentiele speelkwaliteit in het golfbaan beheer bij de NGF op dit moment prioriteit, zegt Dokkuma. "We financieren in Wageningen een leerstoel voor een onafhankelijk hoogleraar en een promotiestudent die onderzoek doen naar onkruiden in kort gras. Dat is het fundamentele vraagstuk bij pesticidevrij beheer, waarbij we hopen dat andere grassportbonden zich willen aansluiten, want wetenschappelijk onderzoek kan ons op dit onderwerp echt nieuwe inzichten bieden. Het uitfaseren van pesticide is nu urgent, maar duurzaam beheer is, bijvoorbeeld met het oog op de klimaatverandering, op de lange termijn het onderzoeksthema. We willen het systeem bodem-water-gras op orde krijgen.
Een lange droge periode hoeft niet ongunstig te zijn voor het baanmanagement. Door de diversiteit aan bodemsoorten van de banen ziet Niels Dokkuma wel verschil met schadeplekken in verschillende gebieden in ons land. "Waar schade is ontstaan, gaan de greenkeepers in het najaar nog stevig doorzaaien. De droogte is anderzijds slecht nieuws voor schimmels, die vochtgerelateerd zijn. Hoe droger je de bodem houdt, hoe kleiner het gevaar op schimmels.”