GEORGE BEST VAN DICHTBIJ (Verschenen in JOHAN jaargang 2004)
DVD: Fussball wie noch nie - Regie Hellmuth Costard (1971-100 minuten)
Studio Sport heeft volgens kenners zijn langste tijd gehad. Met digitale ontvangst via satelliet of Internet laat de kijker zich binnenkort niet langer de wet voorschrijven en bepaalt zelf welke wedstrijdbeelden hij wil zien. Sportmarketeers voorspellen gouden bergen voor dit concept. Talloze camera's zullen het veld omzomen om bijvoorbeeld één speler gedurende 90 minuten te kunnen volgen. De documentaire 'Fussball wie noch nie' van de Duitse regisseur Hellmuth Costard toonde dertig jaar geleden al hoe dat er uit ziet.
Openingsshot : George Best loopt de grasmat op. De camera pent op de rug van zijn rode Manchester United-shirt waarop twee witte strepen het 'nummer elf' aangeven. Hij wrijft zich in de handen. Af en toe wipt hij een bal op, houdt deze een paar keer hoog en tikt hem dan liefst met een hakje door naar een medespeler. Een paar schoten op doel. Na een paar minuten huppelen stelt hij zich op in de buurt van de zijlijn, een fluitje klinkt en Best wandelt op zijn gemak de middellijn over. Manchester United-Coventry City is begonnen.
Costard veroorzaakte enorme opschudding in de Duitse filmscene met zijn korte debuutfilm "Warum hast du mich wachgeküsst" in 1967. Via een bewegende kamera loopt de kijker een kamer binnen. In een spiegel ziet hij een naakt meisje dat het draaiende toestel onder de arm houdt. Ze opent een bureaula, legt de camera erin en schuift hem dicht. De toeschouwer is gevangen in duisternis. Een meesterwerk van nog geen drie minuten, vonden de kritici. Wanneer medewerkers van de bioscoop het licht aanstaken, kregen ze de woede van het publiek over zich heen. Zij wilden in de illusie van de donkere lade blijven. Baanbrekende cinema.
2e minuut : Best rent diep en ontvangt de bal op een meter of twintig van het duel. Een verdedigende tackle veroorzaakt een vrije trap. Bobby Charlton en Best staan bij de bal te wachten op de formatie van het muurtje. Ineens sprint Best weg, maar Charlton passt precies op zijn hak. Coventry neemt het balbezit over. Daarna zien we Best tien minuten met de handen in zijn zij of wat sukkeldrafjes maken in de lengte van het veld.
Op 12 september 1970 verscheen de vorig jaar overleden Costard met zes cameralieden en enige technici op Old Trafford voor de opnames van een opmerkelijk project. Tijdens het duel Man U-Coventry wilde hij vanuit zes posities het spel van één van de grootste voetballers van dat moment registreren, waarbij deze geen moment uit beeld zou verdwijnen. Daadwerkelijk is Best vanaf de warming-up tot het laatste fluitsignaal gevangen in het kader. Af en toe komt een tegenstander in beeld, soms de bal, dan weer even de scheidsrechter en bij uitzondering een teamgenoot, meestal als het spel stilligt. Best krijgt blijkbaar geen mandekking.
12e minuut : Best ontvangt de bal op eigen helft, passeert drie man en geeft vanaf de zijlijn een voorzet. Spelers rennen direct terug richting de helft van Man. United.
14e minuut : Door Best genomen vrije trap leidt waarschijnlijk via de muur opnieuw een counter in. Best volgt de spelverplaatsing onbewogen en onbeweeglijk. Dribbelt dan richting eigen helft.
17-22e minuut : alleen bovenlichaam in beeld.
Vrijwel de gehele eerste helft horen we het publiek op de soundtrack tot op een schijnbaar willekeurig moment een nummer van Bob Dylan het geluid overneemt. Trekt Costard hier een vergelijking tussen de recalcitante protestzanger, wiens muziek de herinnering aan de turbulente jaren zestig bepaalde en het Noord-Iers enfant-terrible, het sportieve beeld van diezelfde periode? Of is het een verwijzing naar de bejubelde documentaire van D.A. Pennebaker ('Don't look back') over de singer-songwriter? "Hmm, nee. Ik vond het gewoon een leuk liedje.", verklaarde de regisseur na de voorstelling van 'Fussball wie noch nie' op een voetbalfilmfestival in het voorjaar van 1998 in München , desgevraagd door sportschrijver Ulrich Hesse-Lichtenberger.
Ruststand 0-0 : Best wandelt richting de catacomben. In het volgende shot komt hij uit een kamertje ergens in het stadion, loopt een trap op met het hoofd gedraaid richting de camera en een gezichtsuitdrukking van 'Moet ik hier naar boven?', begeleid door walsmuziek. In een rommelhok volgt een close-up van zijn gezicht gedurende anderhalve minuut.
Hesse-Lichtenberger is voetbalfan én filmkritikus, zodat hij Costard kan plaatsen in de Duitse cinematraditie. "Beïnvloed door Fassbender was hij één van de linkse filmmakers die Duitsland koesterde aan het begin van de jaren zeventig. Hij regisseerde een groot repertoire aan vooruitstrevende, politiek uitdagende en achteraf gezien totaal onbegrijpelijke en saaie films. Zijn eerste langere rolprent was "Die Unterdrückung der Frau ist vor allem an dem Verhalten der Frauen selber zu erkennen." (1969), waarin de camera meer dan een uur een vrouw volgt die bezig is met het huishouden. Vergelijkbaar met het volgen van George Best maar dan in de keuken." De vrouw wordt overigens gespeeld door een man.
Tweede helft : De cameraman langs het veld zoomt nu geregeld in op sokken, nek of broekje.
53e minuut : Best loopt terug na een blijkbaar afgeslagen aanval. Sprint ineens weer naar voren, krijgt de bal, gaat voorbij de uitkomende keeper en scoort de 1-0. Geen verdediger te zien.
De bal is na rust nauwelijks meer in beeld.
"De ongeveer honderd bezoekers van de film keken tijdens mijn gesprek met Costard even verveeld als tijdens de vertoning van de film. ", herinnert Ulrich Hess-Lichtenberger zich. "Hij was een pure avant-garde filmer met een heel geringe voetbalkennis. De keuze voor George Best in deze documentaire was gemaakt, omdat hij wel wat weg had van een popster, niet vanwege zijn voetbalkwaliteiten. Over voetbal had Costard weinig te vertellen en over het maken van deze film wist hij niet veel meer. Ik had er blijkbaar veel te veel achter gezocht."
87e minuut : Hoogstandje op de hoek van het strafschopgebied, kort daarop een solo en later nog een voorzet. De afloop van deze acties zijn onbekend, want de camera blijft bij het uitgestreken gezicht van Best.
"Fussball wie noch nie" viel direct onder de noemer avant-gardisme, nu blijkt deze film een vorm van pay-per-view-avant-la-lettre. Costard toonde in 1971 al hoe pay-per-view eruit zou kunnen zien : slecht, zelfs bij een superspeler als George Best. Het is niet voor niets dat slechts een experimentele regisseur zonder enige voetbalachtergrond zich aan dit project gewaagd heeft. Van de negentig minuten speeltijd heeft een gemiddelde voetballer tussen de veertig en zeventig keer balbezit en maakt de rest van de tijd vol met hollen en stilstaan. Het bekijken van een wedstrijd vanuit het standpunt van één speler zal de kijker als technisch grapje één, misschien twee duels aanspreken, daarna wil hij vanouds het spel, dat wil zeggen de bal volgen. De verantwoordelijkheid voor de keuze uit de ontelbare camerastandpunten laat hij het liefst over aan de regisseur.
89e minuut : Voorzet van Best leidt tot vrolijke gezichten bij de achter hem staande supporters. De camera zwenkt niet. Blijkbaar geen goal.
90e minuut : Best geeft een tegenstander een hand en maakt een geintje met een ander. 2-0 gewonnen. Die tweede goal heeft de kijker niet gezien.
Einde
DVD: Fussball wie noch nie - Regie Hellmuth Costard (1971-100 minuten)
Studio Sport heeft volgens kenners zijn langste tijd gehad. Met digitale ontvangst via satelliet of Internet laat de kijker zich binnenkort niet langer de wet voorschrijven en bepaalt zelf welke wedstrijdbeelden hij wil zien. Sportmarketeers voorspellen gouden bergen voor dit concept. Talloze camera's zullen het veld omzomen om bijvoorbeeld één speler gedurende 90 minuten te kunnen volgen. De documentaire 'Fussball wie noch nie' van de Duitse regisseur Hellmuth Costard toonde dertig jaar geleden al hoe dat er uit ziet.
Openingsshot : George Best loopt de grasmat op. De camera pent op de rug van zijn rode Manchester United-shirt waarop twee witte strepen het 'nummer elf' aangeven. Hij wrijft zich in de handen. Af en toe wipt hij een bal op, houdt deze een paar keer hoog en tikt hem dan liefst met een hakje door naar een medespeler. Een paar schoten op doel. Na een paar minuten huppelen stelt hij zich op in de buurt van de zijlijn, een fluitje klinkt en Best wandelt op zijn gemak de middellijn over. Manchester United-Coventry City is begonnen.
Costard veroorzaakte enorme opschudding in de Duitse filmscene met zijn korte debuutfilm "Warum hast du mich wachgeküsst" in 1967. Via een bewegende kamera loopt de kijker een kamer binnen. In een spiegel ziet hij een naakt meisje dat het draaiende toestel onder de arm houdt. Ze opent een bureaula, legt de camera erin en schuift hem dicht. De toeschouwer is gevangen in duisternis. Een meesterwerk van nog geen drie minuten, vonden de kritici. Wanneer medewerkers van de bioscoop het licht aanstaken, kregen ze de woede van het publiek over zich heen. Zij wilden in de illusie van de donkere lade blijven. Baanbrekende cinema.
2e minuut : Best rent diep en ontvangt de bal op een meter of twintig van het duel. Een verdedigende tackle veroorzaakt een vrije trap. Bobby Charlton en Best staan bij de bal te wachten op de formatie van het muurtje. Ineens sprint Best weg, maar Charlton passt precies op zijn hak. Coventry neemt het balbezit over. Daarna zien we Best tien minuten met de handen in zijn zij of wat sukkeldrafjes maken in de lengte van het veld.
Op 12 september 1970 verscheen de vorig jaar overleden Costard met zes cameralieden en enige technici op Old Trafford voor de opnames van een opmerkelijk project. Tijdens het duel Man U-Coventry wilde hij vanuit zes posities het spel van één van de grootste voetballers van dat moment registreren, waarbij deze geen moment uit beeld zou verdwijnen. Daadwerkelijk is Best vanaf de warming-up tot het laatste fluitsignaal gevangen in het kader. Af en toe komt een tegenstander in beeld, soms de bal, dan weer even de scheidsrechter en bij uitzondering een teamgenoot, meestal als het spel stilligt. Best krijgt blijkbaar geen mandekking.
12e minuut : Best ontvangt de bal op eigen helft, passeert drie man en geeft vanaf de zijlijn een voorzet. Spelers rennen direct terug richting de helft van Man. United.
14e minuut : Door Best genomen vrije trap leidt waarschijnlijk via de muur opnieuw een counter in. Best volgt de spelverplaatsing onbewogen en onbeweeglijk. Dribbelt dan richting eigen helft.
17-22e minuut : alleen bovenlichaam in beeld.
Vrijwel de gehele eerste helft horen we het publiek op de soundtrack tot op een schijnbaar willekeurig moment een nummer van Bob Dylan het geluid overneemt. Trekt Costard hier een vergelijking tussen de recalcitante protestzanger, wiens muziek de herinnering aan de turbulente jaren zestig bepaalde en het Noord-Iers enfant-terrible, het sportieve beeld van diezelfde periode? Of is het een verwijzing naar de bejubelde documentaire van D.A. Pennebaker ('Don't look back') over de singer-songwriter? "Hmm, nee. Ik vond het gewoon een leuk liedje.", verklaarde de regisseur na de voorstelling van 'Fussball wie noch nie' op een voetbalfilmfestival in het voorjaar van 1998 in München , desgevraagd door sportschrijver Ulrich Hesse-Lichtenberger.
Ruststand 0-0 : Best wandelt richting de catacomben. In het volgende shot komt hij uit een kamertje ergens in het stadion, loopt een trap op met het hoofd gedraaid richting de camera en een gezichtsuitdrukking van 'Moet ik hier naar boven?', begeleid door walsmuziek. In een rommelhok volgt een close-up van zijn gezicht gedurende anderhalve minuut.
Hesse-Lichtenberger is voetbalfan én filmkritikus, zodat hij Costard kan plaatsen in de Duitse cinematraditie. "Beïnvloed door Fassbender was hij één van de linkse filmmakers die Duitsland koesterde aan het begin van de jaren zeventig. Hij regisseerde een groot repertoire aan vooruitstrevende, politiek uitdagende en achteraf gezien totaal onbegrijpelijke en saaie films. Zijn eerste langere rolprent was "Die Unterdrückung der Frau ist vor allem an dem Verhalten der Frauen selber zu erkennen." (1969), waarin de camera meer dan een uur een vrouw volgt die bezig is met het huishouden. Vergelijkbaar met het volgen van George Best maar dan in de keuken." De vrouw wordt overigens gespeeld door een man.
Tweede helft : De cameraman langs het veld zoomt nu geregeld in op sokken, nek of broekje.
53e minuut : Best loopt terug na een blijkbaar afgeslagen aanval. Sprint ineens weer naar voren, krijgt de bal, gaat voorbij de uitkomende keeper en scoort de 1-0. Geen verdediger te zien.
De bal is na rust nauwelijks meer in beeld.
"De ongeveer honderd bezoekers van de film keken tijdens mijn gesprek met Costard even verveeld als tijdens de vertoning van de film. ", herinnert Ulrich Hess-Lichtenberger zich. "Hij was een pure avant-garde filmer met een heel geringe voetbalkennis. De keuze voor George Best in deze documentaire was gemaakt, omdat hij wel wat weg had van een popster, niet vanwege zijn voetbalkwaliteiten. Over voetbal had Costard weinig te vertellen en over het maken van deze film wist hij niet veel meer. Ik had er blijkbaar veel te veel achter gezocht."
87e minuut : Hoogstandje op de hoek van het strafschopgebied, kort daarop een solo en later nog een voorzet. De afloop van deze acties zijn onbekend, want de camera blijft bij het uitgestreken gezicht van Best.
"Fussball wie noch nie" viel direct onder de noemer avant-gardisme, nu blijkt deze film een vorm van pay-per-view-avant-la-lettre. Costard toonde in 1971 al hoe pay-per-view eruit zou kunnen zien : slecht, zelfs bij een superspeler als George Best. Het is niet voor niets dat slechts een experimentele regisseur zonder enige voetbalachtergrond zich aan dit project gewaagd heeft. Van de negentig minuten speeltijd heeft een gemiddelde voetballer tussen de veertig en zeventig keer balbezit en maakt de rest van de tijd vol met hollen en stilstaan. Het bekijken van een wedstrijd vanuit het standpunt van één speler zal de kijker als technisch grapje één, misschien twee duels aanspreken, daarna wil hij vanouds het spel, dat wil zeggen de bal volgen. De verantwoordelijkheid voor de keuze uit de ontelbare camerastandpunten laat hij het liefst over aan de regisseur.
89e minuut : Voorzet van Best leidt tot vrolijke gezichten bij de achter hem staande supporters. De camera zwenkt niet. Blijkbaar geen goal.
90e minuut : Best geeft een tegenstander een hand en maakt een geintje met een ander. 2-0 gewonnen. Die tweede goal heeft de kijker niet gezien.
Einde